Business Analyst là gì? Cần học gì để vào nghề?

Trong một dự án phát triển phần mềm hoặc chuyển đổi số tại doanh nghiệp, thường có một nhân vật đặc biệt không phải là lập trình viên nhưng phải hiểu đủ về công nghệ, không phải là nhà quản trị kinh doanh nhưng phải hiểu sâu về nghiệp vụ, không phải là người thiết kế nhưng phải biết người dùng thực sự cần gì. Nhân vật đó là Business Analyst, hay thường được gọi tắt là BA.

Business Analyst là cầu nối không thể thiếu trong hầu hết các tổ chức và dự án công nghệ hiện đại, đặc biệt khi làn sóng chuyển đổi số đang cuốn vào hầu hết mọi ngành nghề và doanh nghiệp cần ngày càng nhiều người có khả năng hiểu vấn đề kinh doanh và chuyển hóa chúng thành giải pháp công nghệ khả thi. Bài viết dưới đây sẽ phân tích rõ Business Analyst là ai, làm gì trong thực tế và con đường vào nghề này cần chuẩn bị những gì.

Business Analyst là gì?

Business Analyst, hay Chuyên viên phân tích nghiệp vụ, là người chịu trách nhiệm phân tích quy trình kinh doanh, xác định các vấn đề và nhu cầu của tổ chức, sau đó chuyển hóa những nhu cầu đó thành các yêu cầu cụ thể để đội ngũ kỹ thuật hoặc quản lý có thể triển khai giải pháp phù hợp.

Cách hiểu đơn giản nhất là BA là người dịch ngôn ngữ kinh doanh sang ngôn ngữ kỹ thuật và ngược lại. Khi bộ phận kinh doanh nói chúng tôi muốn biết khách hàng nào đang có nguy cơ rời bỏ, BA là người hiểu được điều đó có nghĩa là gì về mặt dữ liệu, hệ thống và quy trình, rồi chuyển thành yêu cầu cụ thể cho đội kỹ thuật như cần xây dựng mô hình dự đoán dựa trên các biến số cụ thể nào và hiển thị kết quả như thế nào trên hệ thống. Nếu không có BA làm cầu nối, đội kỹ thuật thường xây dựng những thứ đúng về mặt kỹ thuật nhưng không đúng với nhu cầu thực tế của người dùng kinh doanh.

Công việc thực tế của Business Analyst hàng ngày

Để hiểu nghề BA đòi hỏi gì, cần nhìn vào những hoạt động cụ thể mà một BA thực hiện trong một dự án hoặc trong công việc thường ngày.

Thu thập và phân tích yêu cầu

Đây là hoạt động chiếm nhiều thời gian nhất của BA và cũng là nơi kỹ năng giao tiếp và phân tích kết hợp chặt chẽ với nhau. BA tiến hành phỏng vấn và làm việc với các bên liên quan trong doanh nghiệp để hiểu rõ họ đang gặp vấn đề gì, họ cần hệ thống hay quy trình mới làm được điều gì và điều gì là quan trọng nhất với họ. Đây không phải là việc chỉ nghe và ghi chép mà đòi hỏi khả năng đặt câu hỏi đúng để khai thác những nhu cầu thực sự mà đôi khi chính người dùng cũng chưa biết cách diễn đạt rõ ràng.

Sau khi thu thập được thông tin, BA phân tích và tổng hợp để xây dựng tài liệu yêu cầu nghiệp vụ, mô tả rõ ràng những gì hệ thống hay quy trình mới cần làm, không làm gì và trong những điều kiện nào. Tài liệu này phải đủ rõ ràng để đội kỹ thuật hiểu và thực hiện, và đủ dễ đọc để các bên kinh doanh có thể xác nhận là đúng với nhu cầu của mình.

Lập mô hình quy trình và phân tích hệ thống

BA sử dụng nhiều công cụ và ký hiệu để mô hình hóa quy trình nghiệp vụ hiện tại và quy trình mong muốn sau cải tiến, giúp tất cả các bên liên quan có thể nhìn thấy và hiểu cách luồng công việc đang hoạt động hoặc sẽ hoạt động như thế nào. Sơ đồ quy trình, sơ đồ luồng dữ liệu và các mô hình trực quan khác là những công cụ quan trọng giúp làm rõ những điều phức tạp khó diễn đạt chỉ bằng ngôn ngữ văn bản.

Phân tích hệ thống liên quan đến việc hiểu cách các hệ thống hiện tại đang hoạt động, dữ liệu được lưu trữ và xử lý như thế nào, và hệ thống mới sẽ cần tích hợp với những gì đã có. Điều này đòi hỏi BA phải có đủ hiểu biết về kỹ thuật để giao tiếp hiệu quả với đội phát triển, dù không nhất thiết phải biết lập trình.

Kiểm thử chấp nhận của người dùng (UAT)

Ở giai đoạn cuối của dự án, khi hệ thống hay tính năng mới đã được xây dựng, BA thường đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức và hỗ trợ quá trình kiểm thử chấp nhận của người dùng. BA chuẩn bị các trường hợp kiểm thử dựa trên yêu cầu đã xác định từ đầu, phối hợp với người dùng thực tế để kiểm tra xem hệ thống có đáp ứng đúng nhu cầu không, và tổng hợp các vấn đề phát sinh để đội kỹ thuật khắc phục trước khi bàn giao chính thức.

Ba nhóm kiến thức cần trang bị để vào nghề BA

Lộ trình học để trở thành Business Analyst được chia thành ba nhóm kiến thức bổ trợ lẫn nhau, không nhóm nào có thể bỏ qua hoàn toàn dù tùy theo định hướng chuyên sâu mà tỷ lệ đầu tư vào từng nhóm có thể khác nhau.

Nhóm kiến thức nghiệp vụ

Hiểu biết về quy trình kinh doanh trong lĩnh vực mà bạn muốn làm BA là nền tảng không thể thiếu. BA làm ở ngân hàng cần hiểu quy trình cho vay, thanh toán và quản lý rủi ro. BA làm ở công ty logistics cần hiểu quy trình vận chuyển, kho vận và chuỗi cung ứng. Kiến thức về phân tích nghiệp vụ cũng cần được trang bị có hệ thống thông qua việc học về các framework như BABOK, hiểu cách viết tài liệu yêu cầu theo chuẩn và nắm vững các kỹ thuật phân tích và mô hình hóa.

Nhóm kiến thức kỹ thuật

BA không cần biết lập trình nhưng cần hiểu đủ về công nghệ để giao tiếp hiệu quả với đội kỹ thuật và đánh giá tính khả thi của các giải pháp. Kiến thức cơ bản về cơ sở dữ liệu và SQL giúp BA hiểu dữ liệu được lưu trữ và truy xuất như thế nào. Hiểu biết về quy trình phát triển phần mềm, đặc biệt là phương pháp Agile và Scrum đang rất phổ biến, là kiến thức bắt buộc. Nắm được các ký hiệu mô hình hóa như UML hay BPMN giúp BA tạo ra những tài liệu kỹ thuật được đội phát triển hiểu và sử dụng dễ dàng.

Nhóm kỹ năng mềm

Kỹ năng giao tiếp và lắng nghe xuất sắc là điều kiện tiên quyết vì BA làm việc với nhiều nhóm người khác nhau có nền tảng và kỳ vọng hoàn toàn khác nhau. Khả năng đặt câu hỏi đúng là một nghệ thuật mà BA giỏi phải rèn luyện liên tục, vì câu hỏi sai thường dẫn đến thông tin sai và cuối cùng là sản phẩm không đáp ứng nhu cầu. Tư duy phân tích và khả năng nhìn thấy bức tranh tổng thể trong khi vẫn chú ý đến chi tiết quan trọng là phẩm chất tự nhiên cần được phát triển có hệ thống.

Lộ trình thăng tiến và mức thu nhập của Business Analyst

Business Analyst là nghề có lộ trình thăng tiến rõ ràng và thu nhập cạnh tranh, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tuyển dụng BA ở Việt Nam đang tăng mạnh do làn sóng chuyển đổi số.

Ở cấp độ BA mới vào nghề hay Junior BA, người học cần được định hướng và giám sát, chủ yếu hỗ trợ các dự án nhỏ và học hỏi từ người có kinh nghiệm. Mức thu nhập ở giai đoạn này thường dao động từ mười lăm đến hai mươi lăm triệu đồng mỗi tháng tùy thuộc vào quy mô và loại hình doanh nghiệp. BA có từ hai đến ba năm kinh nghiệm có thể độc lập dẫn dắt các dự án vừa và nhỏ, với mức thu nhập thường từ hai mươi lăm đến bốn mươi lăm triệu đồng. BA cấp cao với từ năm năm kinh nghiệm trở lên thường được giao các dự án phức tạp, có thể đảm nhận vai trò Product Owner hay Business Analyst Team Lead, với mức thu nhập từ bốn mươi lăm đến tám mươi triệu đồng.

Hướng phát triển từ BA thường là lên Product Manager hoặc Product Owner, Solution Architect hay Business Unit Manager tùy theo thiên hướng muốn nghiêng về kỹ thuật hay kinh doanh nhiều hơn.

Kết luận

Business Analyst là nghề kết hợp tư duy kinh doanh và hiểu biết công nghệ theo cách độc đáo, ngày càng có vai trò quan trọng trong môi trường doanh nghiệp đang chuyển đổi số mạnh mẽ. Lộ trình vào nghề không đòi hỏi bạn phải xuất phát từ một chuyên ngành cụ thể mà quan trọng hơn là xây dựng đủ ba nhóm kiến thức nghiệp vụ, kỹ thuật và kỹ năng mềm theo cách bổ trợ lẫn nhau.

Nền tảng kiến thức quản trị kinh doanh vững chắc là một trong những điểm khởi đầu lý tưởng nhất cho người muốn trở thành BA, vì hiểu biết sâu về quy trình kinh doanh và tư duy phân tích là những ưu điểm quan trọng. Chương trình Cử nhân Quản trị kinh doanh từ xa tại Trường Đại học Intracom trang bị kiến thức về phân tích kinh doanh, quy trình tổ chức và tư duy hệ thống thông qua phương pháp Micro-Learning gắn với thực tiễn, giúp người học xây dựng nền tảng phù hợp để phát triển theo hướng Business Analyst chuyên nghiệp.

Liên hệ tư vấn cử nhân từ xa trực tuyến đại học Intracom:

Địa chỉ:

• Hồ Chí Minh: Tầng 1-2, Tòa QCoop Building, Số 150 Nguyễn Xí, Phường Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh
• Hà Nội: Tầng 2-3, Tòa 17T4, Hapulico Complex, Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Phường Thanh Xuân, TP Hà Nội

Website: https://intracom-onschool.edu.vn/

Hotline: 0934543996